Ön Çapraz Bağ Yaralanmaları

Diz yaralanmalarında ikinci olarak en çok hasar gören yapılardan olan ön çapraz bağ (ÖÇB) hakkında bilmek istedikleriniz.

Ön Çapraz Bağ (ÖÇB) Nedir?

Dizde kemikleri bir arada tutan dört adet kuvvetli bağ vardır. Bunlardan ikisi yanlarda, diğer ikisi ise ön ve arka çapraz bağlardır ve eklemin ortasında yer alır.

Ön Çapraz Bağın (ÖÇB) Görevi Nedir?

ÖÇB tibianın femura göre öne doğru kaymasını sınırlandırarak ve dizin rotasyonel hareketlerini kısıtlayarak dizin korunmasında (stabilitesinde) önemli rol oynar ve eklemdeki streslerin azaltılmasını sağlar.

Ön Çapraz Bağ Nasıl Yaralanır?

ÖÇB sıklıkla ayak yerde sabitken vücudun diz merkez olacak şekilde dönmesi ( rotasyon) sonucunda ya da dize yandan direkt olarak gelen darbeler sonucunda veya dizin aşırı ekstansiyona (düz duruma) gelmesine bağlı olarak yaralanabilir. Eğer direkt darbe sonucu bir yaralanma söz konusu ise sıklıkla beraberinde menüsküs, kıkırdak ve diğer dokularda hasar da söz konusudur.Çoğu ÖÇB yaralanması sportif aktiviteler sırasında olur. Sıklıkla yaralanma sırasında direkt temas yoktur.

ÖÇB Yaralanmasında Bulgular Nelerdir?

Yaralanma esnasında başlayan ağrı vardır. Beraberinde eklemde kanamaya bağlı olarak hızlı gelişen bir şişlik olur. Zaman geçtikçe şişlik azalır ve yerini stabilite bozukluğuna bırakır. Yaralanma esnasında bağın kopma sesi duyulabilir, ancak duyulan her ses bağın koptuğu anlamına gelmez. Kısmi bir yırtık söz konusu ise ağrı sadece ön çekmece testi sırasında hissedilebilir.

Kronik ( uzun süren ) bağ yaralanmalarında sportif aktiviteler ve zorlamalarla şikayetler tekrarlarken istirahatla bir rahatlama sağlanır.

ÖÇB Yaralanmasında Ameliyat Ne Zaman Gerekir?

Genç, aktif hastalarda, (özellikle sporla uğraşıyorsa) ÖÇB yaralanması düşünülüyorsa ameliyat gerekir. Hastanın ameliyat sonrasındaki rehabilitasyon ( fizik tedavi ) programına uyumu önemlidir, dolayısıyla bu programa adapte olamayacak hastalarda ve ileri yaşta, aktivite düzeyi düşük hastalarda ameliyat planlaması yapılmamalıdır.

Aktif sporla uğraşan profesyonel sporcularda, hobi olarak sporla uğraşan ve düzenli olarak spor yapanlarda, diz ekleminin ağır kullanımını gerektiren işlerde çalışanlarda, normal günlük işlerde şikayeti olmayan ancak örneğin merdiven inişlerde sorun yaşayanlarda, diz içerisine sık sık kanama olanlarda ve 6 aylık konservatif ( ameliyatsız ) tedaviye rağmen dizde şikayetleri geçmeyen hastalarda ameliyat gereksinimi vardır.

Çapraz bağ yaralanması sonrasında ameliyat düşünülen hastalarda eklem içi hematom geçtikten sonra ameliyat planlaması yapılmalıdır. Ameliyata kadar geçecek süre içerisinde hastaya kuadriseps egzersizleri başlanmalı ve eklem hareket genişliği tam sağlanmalıdır.

ÖÇB Yaralanmasında Ameliyat Yöntemleri Nelerdir?

ÖÇB ameliyatlarında kullanılan farklı teknikler vardır. Her cerrah farklı hastalarda farklı yöntemler kullanabilir.

Çapraz bağın uç uca dikilmesi eskiden kullanılan bir yöntem olup sonuçları çok başarısız olduğu için günümüzde terk edilmiştir. Günümüzde ÖÇB’nin yeniden yapılandırıldığı ve eski bağın kullanılmadığı yöntemler tercih edilmektedir.

ÖÇB yeniden yapılandırılmasında hastanın kendisinden alınacak kemik uzantılı patellar tendon veya hamstring tendonları kullanılabileceği gibi kadavradan alınmış benzer dokular da kullanılabilir.

Günümüzde ÖÇB cerrahisinde artroskopik yöntemler tercih edilmektedir. Açık cerrahide hem sonuçlar daha kötüdür, hem de kozmetik olarak elde edilen görüntü hasta uyumunu ve memnuniyetini olumsuz yönde etkiler.

ÖÇB yerine kullanılacak doku tercihen hastanın kendisinden alınır. Bu doku dizin ön kısmından alınacak ucunda patella ve tibiadan kemik parçalar içeren patellar tendon (kemik-tendon-kemik) olabileceği gibi, dizin iç kısmından alınacak hamstring tendonları da olabilir. Alınan bu dokuların açılacak tüneller içerisinde sabitlenmesi için de farklı yöntemler vardır. Titanyum vidalar, çelik çiviler, vücutta emilebilir materyallerden imal edilmiş vida veya çiviler tercih edilebilir.

- Kemik-tendon-kemik greftler: Diz önünden yapılan alt alta her biri yaklaşık iki santimlik iki kesi vasıtasıyla alınır. Tibia ve femur kemikleri içerisine greftin ucundaki kemik parçaların girebileceği tüneller açılır ve greft yerleştirildikten sonra titanyum, çelik yada emilebilir vida çivi veya staple ile sabitlenir.

o Avantajları: Fiksasyon çok kuvvetlidir. Yeniden yapılandırılan ÖÇB orjinali kadar ya da daha kuvvetlidir.

o Dezavantajları: Diz önü ağrısı olabilir. Yere diz çökerek çalışanlarda sorun uzun sürelidir. Patellar tendon greftin alınmasına bağlı zayıflar.

- Hamstring grefti: Hastanın kendi Semitendinozus ve grasilis tendonları dizin iç tarafından alınır. Özellikle büyüme plağı açık genç hastalarda daha çok tercih edilen bir yöntemdir.

o Avantajları: tendonların alındığı kesi diz önünden uzak olduğu için diz önü ağrısı olmaz. Patellar tendon sağlam kalır.

o Dezavantajları: Kemik-tendon iyileşme hızı, kemik-kemik iyileşme hızına göre daha yavaştır ve daha uzun süre alır. Hemstring tendonlarında yaklaşık %10’luk bir kuvvet kaybı kalır ancak bu genelde hasta tarafından fark edilebilecek bir zayıflık oluşturmaz.

- Allogreft: Kadavradan alınan patellar tendon, hemstring tendonu ya da aşil tendonu kullanılabilir.Fiksasyon için benzer malzemeler kullanılır.

o Avantajları: Greft alınmadığı için alınmaya bağlı riskler ve komplikasyonlar olmaz. Ameliyat süresi daha kısadır.

o Dezavantajları: Çok düşükte olsa enfeksiyon bulaşma riski vardır. Allogreftler işlemden geçirildikten sonra boyları kısalır. Eğer ameliyat sırasında yeterince uzatılmazsa ameliyat sonrasında gevşeme problemi ile karşılaşılabilir.

Ameliyatta Karşılaşılabilecek Riskler ve Komplikasyonlar ( Sorunlar ) Nelerdir?

- Derin Ven Trombozu: Bacaktaki derin toplardamarlarda pıhtı oluşmasıdır. Diz ile ilgili her ameliyattan sonra görülme riski vardır. Bacakta şişme ısı artışı ve ağrıya yol açar. Erken harekete başlama riski önemli ölçüde azaltır.

- Enfeksiyon: Riski çok düşük olmakla birlikte önemli bir komplikasyondur. Ameliyat sırasında steriliteye üst düzeyde dikkat etmek gerekir.

- Eklem Sertliği: Nadir olmakla birlikte diz içerisindeki yapışıklıklara bağlı eklem sertliği ortaya çıkabilir. Bunu engellemek için ameliyat sonrasında erken ve yoğun hareket programı önemlidir. Ameliyat yaralanmadan sonra çok kısa süre içerisinde yapılmışsa eklem sertliği gelişme riski artar.

- Greft Sıkışması: Eğer kemikte açılan tünellerin yeri uygun değilse, yeni yerleştirilen greft hareketler sırasında eklem içerisinde sıkışabilir. Sıklıkla dizin tam olarak açılması engellenir. Bu problem nadiren fizik tedaviden fayda görmekle birlikte genelde yeni ameliyat gerektirir.

Ameliyat Sonrası Süreç Nasıldır?

Hasta hekimin tercihine ve kullanılan anestezinin tipine bağlı olarak aynı gün içerisinde taburcu edilebilir ya da ertesi güne kadar hastanede tutulabilir. Ameliyat sonrasi dize açısı ayarlanabilir bir dizlik takılır. Hasta kendisini rahat hissettiği andan itibaren bir çift koltuk değneği ile ayağa kalkabilir ve ağrı oluşturmayacak kadar yük vererek ameliyatlığı bacağın üzerine basarak yürüyebilir. Mobilizasyonla beraber egzersizlerde başlanır ve hasta tarafından düzenli olarak yapılması istenir. Yaklaşık birinci haftada rehabilitasyon programına başlanır ve kullanılan greft ve fiksasyon malzemesine göre değişebilen 3-6 aylık bir program uygulanır.

Masa başı işte çalışan hastalar ameliyat sonrası birinci haftada iş başı yapabilir ancak ayakta durmayı gerektiren işlerde 4-6 haftadan önce çalışmaya başlama tavsiye edilmez. Eğer ağır iş yapılması gerekiyorsa işe dönüş zamanı 2-4 aydan önce olmamalıdır. Sportif aktivitelere dönüş açısından bakılacak olursa 4. ayda hızlı yürüyüşe, 4-5. aylarda bisiklete, 5. ayda düz koşuya, 6-8. aylarda ise diğer sportif faaliyetlere başlama mümkündür.

Ayrıntılarıyla aktivitelere geri dönüş :

Antroskopik yöntemle, greftin durumuna göre (kemik-tendon grefti veya tendon-tendon grefti) doktorun belirlediği süre boyunca (yaklaşık 1,5-3 ay) dizine yuk vermez ve yere basma bu süreçte ertelenir.
Bu arada kişi, süratle fizik tedavi programına alınır.
Diz ve bacak kasları kuvvetlendirilir. Bunu fizyoterapistler ilk egzersizleri ekstansiyon(dizi tam açıp kilitleme) ve fleksiyon (dizi bükebilme) kapasitelerinde yoğunlaştırırlar.
2.-3. ayın sonunda birey yürümeye başlatılır.
Fizik tedavi programı hızlandırılır ve aktif egzersizlere geçiş dönemi başlatılır.
5-6 ay sonra nakledilen yeni bağ (greft-tendon) kemiğe kaynamış olur, bu süre sonunda greftte damarlanma ve sinir oluşumu başlar. Birey düz koşu ve ağır egzersizlere başlatılır.
Tam sağlığa kavuşma süresi genellikle 1 yıldır. Bu süre sonunda damarlanma ve sinir oluşumu tamamlanmış ve kemikle greft arasında boşluk minimuma inmiş ve yapışma tam olarak gerçekleşmiştir. Greft, artık yeni ön çapraz bağ oluşumunu tamamlamıştır ve artık dizin yeni ön çapraz bağıdır.

ÖÇB nakli başarıyla yapılmış ve fizik tedavisi düzenli olarak yapılmış hastaların dizindeki greftin tam oluşum sonunda eskisinden en az %176 daha sağlam olduğu görülmüştür. Bu durumda kişi, eskisi gibi aktivitelerine devam edebilir ve dilediği sporu tekrar yapabilme gücünü kazanmış olur.

ÖÇB İle İlgili Akılda Tutulması Gerekenler

- ÖÇB diz eklem stabilitesinin %90’nı sağlar.

- Diz yaralanmaları ortopedik travmaların önemli bir oranını teşkil eder ve ameliyat gerektiren spor yaralanmalarının çoğu dizle ilgilidir.

- Sporcularda görülen diz yaralanmalarında dizdeki dört ana bağdan ÖÇB ve iç yan bağ en sık yaralananlarıdır.

- ÖÇB tamiri oldukça sık yapılır ve rutin ameliyatlardandır. Amerikada her yıl 100000 erişkinden 60’ında yeni ÖÇB yırtığı sebebiyle ameliyat uygulanmaktadır. Ülkemizde bu tür bir istatistik yoktur.

- ÖÇB tamiri oldukça başarılı bir ameliyattır. Sporcuların yaklaşık %90’ı altı ay içerisinde aktif spora dönerler.

Benzer Yazılar :

1. Artroskopi Hakkında Genel BilgilerDiz , omuz ve diğer eklemlerin cerrahisinde kapalı yöntem olarak...
2. Arka Çapraz Bağ (AÇB) YaralanmalarıDiz yaralanmalarında en az hasar gören yapılardan olan arka çapraz...
3. Diz Yan Bağ YaralanmalarıDiz yaralanmalarında dördüncü olarak en çok hasar gören yapılardan olan...
4. Dizde Kıkırdak HasarlarıDiz yaralanmalarında üçüncü olarak en çok hasar gören yapılardan olan...